ABD Kimyasal Güvenlik ve Tehlike Araştırma Kurulu (CSB), Ağustos 2025’te Pensilvanya eyaletinin Clairton kentinde bulunan US Steel Clairton Kok Fabrikası’nda meydana gelen ve iki çalışanın hayatını kaybettiği ölümcül patlamaya ilişkin yürüttüğü soruşturma kapsamında iki geçici güvenlik tavsiyesi yayımladı.

Patlama, tesisin 13/14 numaralı kok bataryası transfer alanında, proses borularından kok fırını gazının sızması ve tutuşması sonucu meydana geldi. Olayda iki US Steel çalışanı yaşamını yitirirken, dört çalışan ve bir yüklenici ağır yaralandı. Ayrıca altı işçi hafif yaralanarak hastaneye kaldırılmadan ayakta tedavi edildi. Patlama, tesis çevresindeki yapılarda da ciddi yapısal hasara yol açtı.

CSB: Tehlikeler Acil Müdahale Gerektiriyor

CSB, soruşturmanın henüz erken aşamada olmasına rağmen, Clairton Kok Fabrikası’nda çalışanlar için acil müdahale gerektiren potansiyel güvenlik riskleri tespit edildiğini açıkladı. Bu kapsamda yayımlanan geçici tavsiyeler, patlamaya yol açan koşulların tekrar oluşmasını önlemeyi ve çalışan güvenliğini artırmayı amaçlıyor.

CSB Başkanı Steve Owens, konuya ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:

“Bu korkunç trajediye ilişkin soruşturmamız devam ederken, Clairton Kok Fabrikası’ndaki işçilerin bundan sonra benzer tehlikelere maruz kalmamasını sağlamak adına bu ilk tavsiyeleri yayımlıyoruz.”

Binaların Konumu ve Dayanımı Sorgulanıyor

CSB’nin ilk tavsiyesi, US Steel’in Clairton tesisinde halihazırda kullanılan veya gelecekte kullanılabilecek tüm binalar için kapsamlı bir tesis yerleşim ve risk değerlendirmesi yapılmasını öngörüyor. Değerlendirme, binaların proses ekipmanlarına olan yakınlığına bağlı olarak çalışanlar açısından oluşturduğu potansiyel tehlikeleri belirlemeyi amaçlıyor.

Soruşturma kapsamında, hayatını kaybeden iki işçi ile ağır yaralanan beş işçiden ikisinin, patlamanın meydana geldiği alandaki binaların içinde veya hemen yakınında bulunduğu tespit edildi. CSB ayrıca, 13/14 numaralı batarya transfer alanındaki binaların, içindeki personeli patlama etkilerinden koruyacak yeterlilikte olmadığını belirledi.

Patlama sonrası hasar gören 13 ve 14 numaralı kok fırını gaz besleme borularının, olay öncesine neredeyse aynı konum ve düzenle yeniden inşa edildiği bilgisi de raporda yer aldı. Her ne kadar US Steel, 13/14 numaralı bataryaya ait kontrol odalarını yaklaşık 30 metre uzaklıktaki başka bir binaya taşıdığını belirtse de, CSB bu taşımanın kapsamlı bir tesis yerleşim değerlendirmesine dayalı olarak yapılıp yapılmadığının net olmadığı sonucuna vardı.

Diğer Bataryalar da Risk Altında

CSB ayrıca Clairton Kok Fabrikası’nda, potansiyel olarak tehlikeli proseslerin yakınında yer alan ve personelin bulunduğu dört farklı kok bataryasının daha faaliyet gösterdiğini tespit etti. Kurum tarafından önerilen tesis yerleşim değerlendirmesi, bu diğer alanlarda da benzer risklerin bulunup bulunmadığını ortaya koymayı hedefliyor.

İkinci geçici tavsiye ise, tesis yerleşim değerlendirmesi sonucunda belirlenen güvenlik risklerinin, kabul görmüş endüstriyel güvenlik ilkelerine uygun şekilde ele alınmasını ve azaltılmasını kapsıyor.

Sorumlu Araştırmacı Drew Sahli, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

“Kapsamlı bir tesis yerleşim analizi yapılmadan, işçilerin gelecekte meydana gelebilecek yangınlar, patlamalar veya zehirli madde salınımlarından gerçekten korunup korunmadığını söylemek mümkün değil.”

Ex-Proof Ekipman ve Yapısal Güvenliğin Önemi

CSB’nin yayımladığı geçici tavsiyeler, özellikle yanıcı ve patlayıcı gazların bulunduğu endüstriyel tesislerde, yalnızca proses güvenliğinin değil; binaların konumu, yapısal dayanımı ve kullanılan elektrik ekipmanlarının Ex-Proof (patlamaya dayanıklı) özellikte olmasının ne kadar hayati olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Bu tür tesislerde, patlama riski bulunan alanlara yakın kontrol odaları, saha ofisleri ve elektrik ekip avoid edilmezse, en küçük bir gaz sızıntısı dahi ölümcül sonuçlara yol açabiliyor. Uluslararası güvenlik standartları, bu nedenle patlayıcı ortamlar için ATEX ve IECEx sertifikalı Ex-Proof ekipmanların kullanılmasını zorunlu kılıyor.

Türkiye Perspektifi: Doğru Ürün, Doğru Tedarik

Türkiye’de ağır sanayi, enerji, kimya ve petrokimya tesislerinde benzer risklerin önlenmesinde, doğru Ex-Proof ürünlerin seçimi ve tedariki kritik rol oynuyor. Bu alanda faaliyet gösteren Eksen Mühendislik, Ex-Proof elektrik malzemeleri konusunda Türkiye pazarında uzun yıllardır faaliyet gösteren, uluslararası markaların yetkili temsilciliklerini yürüten bir firma olarak öne çıkıyor.

Eksen Mühendislik, ATEX sertifikalı Ex-Proof aydınlatma, bağlantı ekipmanları, kontrol kutuları ve saha uygulamalarında kullanılan kritik ürünlerin tedarikiyle, endüstriyel tesislerin güvenlik standartlarını karşılamasına katkı sağlıyor. Yaşanan bu tür kazalar, Ex-Proof ekipmanların bir tercih değil, hayati bir zorunluluk olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.

Soruşturma Devam Ediyor

CSB, Clairton Kok Fabrikası’ndaki patlamaya ilişkin soruşturmanın sürdüğünü, elde edilecek ek bulgular, analizler ve gerekirse ilave tavsiyelerin, nihai soruşturma raporunda kamuoyuyla paylaşılacağını açıkladı.