ABD Kimyasal Güvenlik ve Tehlike Araştırma Kurulu (CSB), 11 Ağustos 2025'te Pensilvanya'nın Clairton kentindeki US Steel Clairton Kok Fabrikası'nda meydana gelen ölümcül patlamaya ilişkin soruşturmasını tamamladı. Kurul, Aralık 2025'te iki geçici tavsiye yayımlamış, nihai raporunu ise 10 Ağustos 2026'da kamuoyuyla paylaşmıştı. Olay, yanıcı gazla çalışan tesislerde tek bir önlemin değil, prosedür, yerleşim ve ekipman güvenliğinin birlikte düşünülmesi gerektiğini yeniden gösterdi.

Olayın özeti

CSB'nin açıklamalarına göre patlama, tesisin 13/14 numaralı kok bataryası transfer alanında, proses borularından kok fırını gazının salınıp tutuşmasıyla meydana geldi. CSB bu gazı son derece yanıcı ve zehirli olarak tanımlıyor.

KonuCSB'nin açıkladığı bilgi
Tarih ve yer11 Ağustos 2025, Clairton (Pensilvanya), Batarya 13/14 transfer alanı
Hayatını kaybeden2 US Steel çalışanı
Ağır yaralı4 US Steel çalışanı ve 1 yüklenici çalışanı
Hafif yaralıHastaneye yatış gerektirmeyen 6 çalışan (toplam 11 yaralı)
Maddi hasarTahminen 52,5 milyon ABD doları
Tesis1901'de kurulmuş, 6 kok bataryası ve toplam 455 fırın

CSB nihai raporu: patlamaya giden süreç

Nihai rapora göre olay sırasında Batarya 13'ü besleyen kok fırını gazı hattındaki çift diskli sürgülü bir izolasyon vanası bakım amacıyla kapatılıp yeniden açılıyordu. Yüklenici firma MPW Industrial Services çalışanları, vana yuvalarını basınçlı suyla yıkıyordu. CSB, US Steel'in bu yöntemi en az üç yıldır yazılı bir prosedür olmadan, gelişigüzel biçimde uyguladığını belirtiyor.

Su verilirken vananın iki diski kapanınca ya da kapanmaya yaklaşınca aralarında kapalı bir hacim oluştu. Bu hacmi dolduran basınçlı su, iç basıncı vananın dayanabileceği sınırın üzerine çıkardı. Dökme demirden yapılmış ve 70 yaşını aşmış vana parçalandı; açığa çıkan gaz birkaç dakika içinde tutuşarak patladı. CSB, dökme demirin kırılgan olduğunu ve güvenlik yayınlarının bu malzemenin kok fırını gazı gibi yanıcı maddelerle kullanılmasına karşı uyardığını hatırlatıyor. Kurulun basın açıklamasında gazı tutuşturan kaynak belirtilmiyor.

CSB'nin öne çıkardığı üç güvenlik sorunu şunlar:

  • Prosedür ve tehlike analizi eksikliği: Basınçlı suyla yıkama için yazılı bir prosedür yoktu; vananın çalıştırılmasına ilişkin prosedürde de sudan söz edilmiyordu.
  • Tesis yerleşimi: İçinde personel bulunan binalar, gazın sızdığı borunun doğrudan üzerinde, 20 fitten (yaklaşık 6 metre) daha az yukarıda konumlanmıştı ve patlamaya dayanacak şekilde tasarlanmamıştı. Bu binaların tamamı ağır hasar gördü.
  • Proses güvenliği yönetimi: Tesisteki proses güvenliği yönetim sistemi etkili değildi.

Geçici ve nihai tavsiyeler

CSB, 23 Aralık 2025'te yayımladığı geçici tavsiyelerde US Steel'den, içinde personel bulunan ya da bulunabilecek tüm binalar için kapsamlı bir tesis yerleşim değerlendirmesi yapmasını ve bulunan riskleri kabul görmüş endüstri güvenlik ilkelerine göre azaltmasını istemişti. O tarihte kurul; hasar gören gaz besleme borularının neredeyse aynı yer ve düzende yeniden kurulduğunu, kontrol odalarının yaklaşık 100 fit (30 metre) ötedeki bir binaya taşınmakta olduğunu ve bu konumun yerleşim değerlendirmesi yapılmadan güvenli sayılamayacağını belirtmişti. Tesisteki dört kok bataryasında daha, tehlikeli proseslere yakın binalarda personel bulunduğu da tespit edilmişti.

Nihai raporda tavsiyeler genişletildi:

  • US Steel: Yerleşim değerlendirmesinin yapılması, basınçlı suyla vana yuvası yıkama için yazılı prosedür hazırlanması ve Clairton'daki tüm kok fırını gazı prosesleri için kapsamlı bir proses güvenliği yönetim sistemi kurulması.
  • Nippon Steel North America: Kurumsal proses güvenliği yönetişim programı, düzenli tesis denetimleri ve bulunan eksiklerin hızla giderilmesi.
  • MPW Industrial Services: Yanıcı veya zehirli gaz içeren boruların temizliği için yazılı politika ve prosedürler ile ilgili tüm çalışanlara eğitim.

Ex-proof ekipman bu tabloda nerede durur?

Clairton raporu, sızıntının bir bakım uygulaması ve eski bir vanadan kaynaklandığını gösteriyor; elektrik ekipmanını olayın nedeni olarak göstermiyor. Yine de olay şunu açıkça hatırlatıyor: yanıcı gaz taşıyan hatların çevresinde beklenmedik bir salınım her zaman mümkündür ve o anda ortamdaki her tutuşturma kaynağı önem kazanır.

Bu nedenle tehlikeli bölgelerde güvenlik katmanlı kurgulanır. Önce sızıntı riski prosedür, malzeme seçimi ve bakım yönetimiyle azaltılır; ardından alan Zone 0/1/2 olarak sınıflandırılır ve bu bölgelerde kullanılacak aydınlatma, buat, kumanda ve fiş-priz gibi elektrik ekipmanı, gaz grubu ve sıcaklık sınıfına uygun ex-proof ürünlerden seçilir. Avrupa Birliği'nde ekipman tarafını 2014/34/AB (ATEX) yönergesi, işverenin çalışanları koruma yükümlülüklerini ise 1999/92/AT yönergesi düzenler; Türkiye'deki karşılıkları "Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB)" ile "Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik"tir. Clairton örneği, bina yerleşimi ve prosedürlerin de ekipman seçimi kadar hayati olduğunu gösteriyor.

Eksen Mühendislik ile doğru ürün

Tehlikeli bölgeniz için ekipman seçerken zone, gaz grubu ve sıcaklık sınıfını birlikte değerlendirmek gerekir. Ürün sayfalarımızdaki "Sahanıza uygun mu?" tablosu ve "Ex işaretinin anlamı" açıklaması bu eşleştirmede yol gösterir. Ex-Proof Aydınlatma, Kontrol, Dağıtım ve Bağlantı Kutuları ve Kumanda Kutuları kategorilerine göz atabilir, temel kavramlar için Ex-proof nedir? yazımızı okuyabilir ya da bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar