Bir bakışta
Tesiste hangi bölge hangi Zone?
Aşağıdaki tablo sektörde sık görülen tipik sınıflandırmadır; kesin sınır tozun miktarına, toz tabakası birikimine, emiş ve temizlik düzenine göre tesisinizin Patlamadan Korunma Dokümanında (PKD) belirlenir. Zone kavramlarının ayrıntısı için Zone 0, 1, 2 ve 20, 21, 22 yazımıza, toz bulutunun ne kadar küçük bir kıvılcımla tutuşabileceği için minimum tutuşma enerjisi yazımıza bakabilirsiniz.
| Bölüm | Tipik Zone | Not |
|---|---|---|
| Silo ve bunker içi | Zone 20 | Doldurma ve boşaltmada toz bulutu sürekli ya da uzun süreli oluşur. |
| Toz filtresi (kirli taraf) | Zone 20 | Temiz hava tarafı filtrenin durumuna göre çoğunlukla Zone 22 ya da tehlikesiz. |
| Kovalı elevatör içi | Zone 20Zone 22 | Gövde içi Zone 20; ayak ve kafa çevresi genellikle Zone 22. |
| Değirmen, öğütücü, elek içi | Zone 20 | İnce toz ve sıcak yüzeyler aynı yerde; yabancı metal ayırıcı önemli. |
| Torbalama ve big-bag dolum | Zone 21Zone 22 | Dolum ağzı çevresi Zone 21, odanın geri kalanı çoğunlukla Zone 22. |
| Konveyör ve helezon aktarma noktaları | Zone 21Zone 22 | Aktarma noktasının yakını Zone 21; düzenli temizlik varsa çevresi Zone 22. |
| Dökme hammadde kabul (boşaltma çukuru) | Zone 21Zone 22 | Kamyon boşaltma sırasında toz bulutu; ızgara ve çukur çevresi. |
| Pano ve motor kontrol odası | Güvenli alan | Ayrı, tozdan yalıtılmış ve gerekirse basınçlandırılmış oda. |
Sahadaki tozlar ve gerekli sınıflar
Kısa kural: Tozda T sınıfı yerine ürünün en yüksek yüzey sıcaklığı (ör. T80 °C) okunur ve tozun tutuşma değerleriyle karşılaştırılır. Bu sıcaklık, toz bulutu tutuşma sıcaklığının 2/3'ünü ve 5 mm toz tabakası tutuşma sıcaklığının 75 K altını geçmemeli; ikisinden düşük olanı sınırdır. Tabaka 5 mm'den kalınsa sınır daha da düşer.
Bu sektör için ürün grupları
Bağlantılar ilgili kategoriyi Zone 21 filtresiyle açar; filtreyi sahanıza göre değiştirebilirsiniz.
Aydınlatma
Silo üstü, elevatör kulesi ve torbalama salonu için toz sertifikalı LED armatürler.
Zone 2137 ürünÜrünleri gör →Kumanda kutuları
Konveyör ve elevatör başında start-stop ve acil stop istasyonları.
Zone 2112 ürünÜrünleri gör →Bağlantı ve dağıtım kutuları
Sensör, seviye ölçer ve motor bağlantıları için IP6X kutular.
Zone 2116 ürünÜrünleri gör →Kablo rakorları
Toz sertifikalı (Ex tb) rakorlar ve kör tapalar; gövdenin IP6X'ini korur.
Zone 2113 ürünÜrünleri gör →Fiş ve prizler
Temizlik makinesi ve bakım ekipmanı için kilitli fiş-priz takımları.
Zone 217 ürünÜrünleri gör →Diğer ürünler
Motor yanına servis şalteri (safety switch) ve diğer yardımcı ürünler.
Zone 2125 ürünÜrünleri gör →Bu sektörde sık kullanılanlar
Seçimde dikkat edilecekler
- Ekipmanın toz kategorisi bölgeye uymalı: Zone 20 için 1 D (Da), Zone 21 için 2 D (Db), Zone 22 için 3 D (Dc). Yalnız gaz işareti (G) taşıyan ürün toz bölgesinde kullanılmaz.
- İşaretteki yüzey sıcaklığı (ör. T80 °C) tozunuzun bulut ve tabaka tutuşma sıcaklıklarından hesaplanan sınırın altında olmalı; değerleri tozun test raporundan veya PKD'den alın.
- IIIC işaretli ürün IIIB ve IIIA tozlarında da kullanılabilir; tersi geçerli değildir.
- Rakor ve kör tapa da toz sertifikalı olmalı; tek bir uygun olmayan giriş gövdenin IP6X toz sızdırmazlığını bozar.
- Armatür ve kutuların üzerinde toz birikmesine izin vermeyin: düzenli temizlik, eğimli üst yüzey ve kolay silinen gövde tabakanın ısınmasını ve tutuşmasını önler.
Sık sorulanlar
Zone 22 için üretilmiş ürünü Zone 21'de kullanabilir miyim?
Hayır. Zone 21 için en az kategori 2 D (Db) gerekir. Tersine Zone 21 ürünü Zone 22'de kullanılabilir.
Gaz için alev sızdırmaz (Ex d) ürün tozda da güvenli midir?
Kendiliğinden değil. Ürünün ayrıca toz işareti (ör. Ex tb IIIC T80 °C Db) taşıması gerekir; bu işaret gövdenin toz sızdırmazlığını ve yüzey sıcaklığını belgeler.
Zone sınıflandırmasını kim yapar?
İşveren, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlatır; Zone sınırları ve tozun tutuşma değerleri bu dokümanda yer alır.
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 30.04.2013, Sayı 28633
- Directive 1999/92/EC, Annex I: Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin sınıflandırılması (legislation.gov.uk)
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunmalarına İlişkin Uygulama Rehberi
- IEC 60079-10-2:2026, Classification of areas, Explosive dust atmospheres (IEC Webstore)
- HSE, Hazardous Area Classification and Control of Ignition Sources
Zone'ları, toz türünü ve kablo girişlerini paylaşın; armatür, kutu, rakor ve kör tapayla birlikte teklif gönderelim.
Bu yazı genel bilgi içindir; ekipman seçiminde tesisinizin Patlamadan Korunma Dokümanı ve ürün sertifikası esastır.








