Ex-proof bir ürünü seçerken en güvenilir bilgi, ürünün etiketinde ve sertifikasında yazan Ex işaretidir. Bu kısa satır; ürünün hangi tehlikeli bölgede, hangi gaz ya da tozda ve hangi ortam sıcaklığında güvenle kullanılabileceğini söyler. İşareti doğru okuyamayan bir satın almacı ya da tesis mühendisi, sahaya uygun olmayan bir ürünü fark etmeden onaylayabilir.

Bu yazıda sitemizdeki BAT86 ex-proof LED projektörün işaretlerini örnek alıyoruz:

  • Gaz için: II 2 G Ex db IIB+H2 T6…T4 Gb
  • Toz için: II 2 D Ex tb IIIC T80°C Db

İşaretin iki katmanı

Avrupa'da satılan bir ex-proof üründe işaret iki ayrı kaynaktan gelir.

İlk kısım (II 2 G) yönerge işaretidir. 2014/34/AB yönergesinin Ek II'sindeki 1.0.5 maddesi; üretici adı ve adresi, CE işareti, seri veya tip tanımı, seri numarası ve imal yılının yanında, patlamaya karşı korumaya özgü altıgen Ex simgesini, ardından ekipman grubu ve kategori simgesini, grup II için de gaz ortamı için G, toz ortamı için D harfini ister. Türkiye'de aynı hüküm, 30 Haziran 2016 tarihli ve 29758 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB)" ile uygulanır.

İkinci kısım (Ex db IIB+H2 T6…T4 Gb) standart işaretidir ve IEC/EN 60079 serisinden gelir. Bu kısım ATEX ve IECEx belgelerinde aynıdır, çünkü iki sistem aynı standartlara dayanır.

Gaz işaretini parça parça okumak

ParçaAnlamı
IIEkipman grubu II: madenler dışındaki, patlayıcı ortam tehlikesi olan yerler
2Kategori 2: yüksek koruma seviyesi, patlayıcı ortamın ara sıra oluşabileceği yerler için
GGaz, buhar veya sis ortamı
ExPatlamaya karşı korumalı ekipman
dbAlev sızdırmaz gövde (Ex d), koruma seviyesi b
IIB+H2Gaz grubu IIB, ayrıca hidrojen
T6…T4Sıcaklık sınıfı; ortam sıcaklığına göre T6 ile T4 arasında
GbEkipman koruma seviyesi (EPL) Gb

Ekipman grubu ve kategori: II 2 G

2014/34/AB Ek I'e göre grup I, madenlerin yer altı bölümleri ve grizu veya yanıcı toz tehlikesi olan yer üstü kısımları içindir (kategori M1 ve M2). Grup II diğer bütün yerleri kapsar ve üç kategoriye ayrılır:

  • Kategori 1: çok yüksek koruma; patlayıcı ortamın sürekli, uzun süreli ya da sık sık bulunduğu yerler
  • Kategori 2: yüksek koruma; patlayıcı ortamın ara sıra oluşmasının muhtemel olduğu yerler
  • Kategori 3: normal koruma; patlayıcı ortamın oluşması beklenmeyen, oluşursa da seyrek ve kısa süreli olduğu yerler

Kategori 2 ekipman, işyeri tarafındaki 1999/92/AT yönergesine göre Zone 1 ve Zone 2'de (tozda Zone 21 ve Zone 22'de) kullanılabilir.

Koruma tipi: db

"d" harfi alev sızdırmaz gövdeyi (Ex d) gösterir: gövde, içinde oluşabilecek bir patlamaya dayanacak ve alevi dışarı geçirmeyecek şekilde yapılır. Harften sonra gelen a, b veya c koruma seviyesidir; a çok yüksek, b yüksek, c normal seviye anlamına gelir. Diğer yaygın koruma tipleri e (artırılmış emniyet), i (kendinden güvenli), p (basınçlı muhafaza), m (kapsülleme) ve t (toz koruması gövde ile) harfleriyle yazılır.

Gaz grubu: IIB+H2

Grup II gazlar, tutuşma kolaylığına göre IIA, IIB ve IIC olarak ayrılır. Temsilci gazlar IIA için propan, IIB için etilen, IIC için hidrojen ve asetilendir; IIC en kolay tutuşan gruptur. IIB+H2, ürünün IIB gazlarına ek olarak hidrojen ortamı için de sertifikalı olduğunu söyler.

Sıcaklık sınıfı: T6…T4

Sıcaklık sınıfı, ekipmanın en yüksek yüzey sıcaklığının sınırını verir: T1 450 °C, T2 300 °C, T3 200 °C, T4 135 °C, T5 100 °C, T6 85 °C. Ekipmanın sınıfındaki sıcaklık, sahadaki gazın tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır. BAT86'da aralık yazılmasının nedeni ortam sıcaklığıdır: IECEx sertifikasına göre ürün −60…+40 °C ortamda T6, +60 °C'ye kadar ortamda ise gövde ve güce göre T5 veya T4 sınıfındadır.

Ekipman koruma seviyesi: Gb

EPL, ekipmanın hangi zone için uygun olduğunu doğrudan söyler. Ga Zone 0, Gb Zone 1, Gc Zone 2 içindir; tozda Da, Db ve Dc sırasıyla Zone 20, 21 ve 22'ye karşılık gelir. ATEX kategorisi 1G, 2G ve 3G de aynı sırayla Ga, Gb ve Gc'ye karşılık gelir.

Toz işaretini okumak: II 2 D Ex tb IIIC T80°C Db

  • D: Ürün yanıcı toz ortamı için sertifikalıdır.
  • tb: Toz koruması gövde ile (Ex t), koruma seviyesi b. Gövde, toz grubuna ve EPL'ye göre IP5X veya IP6X toz sızdırmazlığında yapılır ve dış yüzey sıcaklığı işaretteki değeri aşmayacak şekilde sınırlanır.
  • IIIC: Toz grubu. IIIA yanıcı uçuntular, IIIB iletken olmayan tozlar, IIIC iletken tozlar içindir; IIIC en zorlu gruptur.
  • T80°C: Tozda sıcaklık sınıfı yerine en yüksek yüzey sıcaklığı doğrudan derece olarak yazılır. BAT86 için bu değer +40 °C'ye kadar ortamda 80 °C'dir; sertifikaya göre +60 °C ortamda gövde ve güce göre 95 °C veya 130 °C'ye çıkar. Sitedeki ürün sayfasında bu yüzden T80°C…T130°C aralığı görünür.
  • Db: Toz için EPL; Zone 21 ve Zone 22 için uygundur.

Küçük harfli "db" ile büyük harfle başlayan "Db" farklı şeylerdir: ilki koruma tipi ve seviyesi, ikincisi ekipman koruma seviyesidir.

Sertifika numarası ve sondaki X

İşaretin yanında ya da altında sertifika numarası bulunur. BAT86'nın IECEx sertifikası IECEx CQM 21.0015X'tir: CQM sertifikayı veren kuruluşu, 21 yılı, 0015 sıra numarasını gösterir. Numaranın sonundaki X, sertifikada özel kullanım koşulları bulunduğunu belirtir. Bu koşullar kurulumdan önce mutlaka okunmalıdır; X bir yer tutucu değildir.

ATEX işareti ile IECEx işareti arasındaki fark

ATEX, Avrupa Birliği'nin ürün mevzuatıdır. Bu yüzden CE işareti, altıgen Ex simgesi ve II 2 G gibi grup ve kategori bilgisi yönergenin istediği işaretlerdir ve ATEX sertifika numarasıyla birlikte verilir.

IECEx ise IEC standartlarına dayanan uluslararası bir sertifikasyon sistemidir. IECEx sertifikasında ürünün Ex işareti standart işaretidir (örneğin Ex db IIB+H2 T6…T4 Gb) ve IECEx sertifika numarasıyla verilir; ATEX'e özgü kategori ve CE işareti bu sistemin parçası değildir. Bir ürün hem ATEX hem IECEx sertifikalıysa etikette her iki sertifika numarası birlikte bulunabilir. Standart işareti iki sistemde aynı olduğu için Zone seçimini EPL'ye (Gb, Db) bakarak yapmak her iki belgede de aynı sonucu verir.

Ürün sayfalarındaki "Ex işaretinin anlamı" aracı

Sitemizdeki ürün sayfalarında "Ex işaretinin anlamı" bölümü, ürünün gaz ve toz işaretlerini parçalara ayırarak gösterir. Her parçaya tıkladığınızda, örneğin IIB+H2'ye, o parçanın ne anlama geldiği kısa bir açıklamayla açılır. Aynı sayfadaki "Sahanıza uygun mu?" tablosu ise ürünün hangi zone'larda kullanılabileceğini özetler.

Eksen Mühendislik ile doğru ürün

Etiketi okuduktan sonra sahanızın zone'u, gaz veya toz grubu ve sıcaklık sınıfıyla karşılaştırmanız yeterlidir. Örnek olarak BAT86 ex-proof LED projektörü, diğer seçenekler için ex-proof aydınlatma ve kontrol, dağıtım ve bağlantı kutuları sayfalarına bakabilirsiniz. Sertifikanın kendisi hakkında bilgi için ATEX sertifikası nedir? yazımızı okuyabilir, sahanıza uygun ürün için bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar