Sertifikalı bir armatür ya da bağlantı kutusu, kablo girişine uygun olmayan bir rakor takıldığında korumasını kaybedebilir. Rakor küçük bir parça gibi görünür, ancak ekipmanın koruma tipinin bir parçasıdır ve kendi sertifikasıyla seçilmelidir. Bu yazıda rakoru belirleyen ölçütleri sırasıyla ele alıyoruz.

Rakoru belirleyen beş ölçüt

1. Ekipmanın koruma tipi

İlk soru, rakorun takılacağı gövdenin koruma tipidir. IEC 60079-14'ün rakor seçim tablosuna göre:

Ekipmanın koruma tipiKullanılabilecek rakor, adaptör ve kör tapa
Alev sızdırmaz gövde (Ex d)Yalnız Ex d
Artırılmış emniyet (Ex e)Ex e veya Ex d
Toz koruması gövde ile (Ex t)Ex t

Ex d gövdede rakorun tipi de önemlidir. Standart, bariyer (dolgulu) Ex d rakoru ya da belirli kablo koşullarında contalı Ex d rakoru öngörür. Ağustos 2024'te yayımlanan IEC 60079-14 6. baskısı bu seçim için bir akış şeması içerir. Şemada hidrojen veya IIC gaz grubu, bağlı kablonun uzunluğu ve 2000 cm³'ü aşan gövde hacmi gibi ölçütler vardır.

Rakorun kendisi de bir Ex ürünüdür. Ex d rakorlar, kör tapalar ve diş adaptörleri IEC 60079-0'ın genel şartlarına ek olarak IEC 60079-1'in Ek C'sindeki "alev sızdırmaz giriş elemanları" şartlarını karşılar. Üreticiler rakorun hangi standartlara göre belgelendiğini kurulum talimatında ve sertifikada belirtir. Örneğin bir zırhsız kablo rakorunun uygunluk beyanında IEC 60079-0, -1, -7, -15 ve -31 birlikte sayılmaktadır; böyle bir rakor hem Ex db hem Ex eb olarak işaretlenir.

2. Kablo tipi: zırhlı mı, zırhsız mı?

Rakor, kablonun yapısına göre seçilir:

  • Zırhsız ve örgülü kablolar için tek contalı rakorlar kullanılır. Conta kablonun dış kılıfını sıkar.
  • Zırhlı kablolar (çelik tel zırh SWA, çelik bant zırh STA gibi) için zırhı kıskaçlayan bir koni içeren rakorlar kullanılır. Bu rakorların ölçü tablolarında iç kılıf ve dış kılıf için ayrı sızdırmazlık aralıkları verilir.

Zırhlı rakor seçerken üç ölçü birlikte kontrol edilir: iç kılıf (bedding) çapı, dış kılıf çapı ve zırh kalınlığı. Üretici tabloları her rakor boyu için bu üç aralığı ayrı ayrı verir. Ayrıca bazı zırhlı rakorlar örgülü kablo için uygun değildir; bu kısıt sertifikanın özel kullanım koşullarında yazar.

3. Kablo dış çapı

Her rakor boyunun bir sıkma aralığı vardır ve kablo dış çapı bu aralığın içinde olmalıdır. Aynı M20 dişe sahip iki rakor çok farklı kablo çaplarına uyabilir; bu yüzden yalnız dişe bakmak yetmez. Kablonun gerçek dış çapını kablo üreticisinin kataloğundan alıp rakor tablosuyla karşılaştırın.

4. Diş: metrik ve NPT

Giriş dişi metrik ince adımlı (M20×1,5, M25×1,5 gibi) ya da NPT konik diş (1/2", 3/4" gibi) olabilir. IEC 60079-1'in 2014 baskısı Ex d gövdelerde dişli girişleri metrik ve NPT ile sınırlamış, diş tipinin ve ölçüsünün gövdede, etikette ya da talimatta belirtilmesini istemiştir.

Gövde dişi ile rakor dişi uyuşmuyorsa sertifikalı bir redüksiyon veya diş adaptörü kullanılır. Bir üreticinin rakor ve adaptör talimatlarında yazan koşullar, sahada dikkat edilmesi gereken noktaları iyi özetler:

  • Bir kablo girişinde yalnız bir adaptör ya da redüksiyon kullanılır; adaptörler üst üste eklenmez.
  • Metal adaptörler Ex db ve Ex eb olarak sertifikalıyken plastik adaptörler yalnız Ex eb için sertifikalıdır.
  • Nominal boyundan bir büyük dişle üretilen rakorlar adaptörle birlikte kullanılmaz.

5. IP derecesi ve malzeme

Rakor ile gövde arasındaki birleşim, ekipmanın IP derecesini korumalıdır. Üretici talimatlarında gaz ortamı için en az IP54, toz ortamı için IP6X istendiği yazılır. Paralel (metrik) dişlerde IP66 ve üzerini sağlamak için bu üreticiye göre sızdırmazlık pulu ya da O-ring gerekir; aynı üreticiye göre konik dişler dişli girişe takıldığında IP66 sağlar. Dişe sürülecek bir macun ya da gres sertleşmeyen, metal içermeyen ve yanmayan türde olmalıdır.

Malzeme ortamın kimyasına göre seçilir. Pirinç, nikel kaplı pirinç, 316 paslanmaz çelik ve bakırsız alüminyum yaygın seçeneklerdir. Contanın sıcaklık aralığı da sınırlayıcıdır; örneğin EPDM contalı bir rakor -60 °C ile +130 °C arasında kullanılacak şekilde belgelenmiştir.

Kullanılmayan girişler: sertifikalı kör tapa

Boş kalan her giriş kapatılmalıdır. IEC 60079-14'e göre kullanılmayan girişler, en az IP54 (ya da bölgenin gerektirdiği daha yüksek değer) sağlayan ve yalnız aletle sökülebilen kör tapalarla kapatılır. Ex d gövdede bu tapa Ex d sertifikalı olmalıdır. Plastik bir taşıma tapası ya da sertifikasız bir cıvata kör tapa yerine geçmez.

Ex d gövdeye sonradan ek delik açmak da yasaktır. İhtiyaç fazlası giriş gerekiyorsa üreticiyle görüşülmelidir.

Örnek: BAT86 LED projektör

BAT86 ex-proof LED projektör Ex db ve Ex tb koruma tipindedir ve her gövdede 2 × M25×1,5 giriş vardır. IECEx sertifikası, kabloların yalnız uygun sertifikalı rakorlarla bağlanmasını ve kullanılmayan deliklerin sertifikalı tapayla kapatılmasını özel kullanım koşulu olarak yazar. Tek kabloyla beslenen bir projektörde bu, bir Ex d rakor ve bir Ex d kör tapa demektir.

Sitemizdeki ürün sayfalarında "Teklif ve kurulum seti" paneli bu eşleştirmeyi kolaylaştırır. Panel ürünün giriş dişini ve sayısını gösterir, kablonuzun zırhlı mı zırhsız mı olduğunu sorar ve bu girişe uyan rakorları ve kör tapayı önerir. Kablo tipini bilmiyorsanız "Bilmiyorum" seçeneğiyle devam edebilirsiniz; rakoru teklif aşamasında kablonuza göre biz seçeriz. Son kararda rakorun sertifikasını ekipmanın koruma tipi ve gaz grubuyla birlikte kontrol etmek gerekir.

Kısa kontrol listesi

  1. Ekipmanın koruma tipi ve gaz grubu nedir (Ex db IIB, Ex eb IIC gibi)?
  2. Kablo zırhlı mı, zırhsız mı; iç ve dış çapı kaç mm?
  3. Giriş dişi nedir (M20×1,5, M25×1,5, 3/4" NPT)? Adaptör gerekiyor mu?
  4. Bölgenin gerektirdiği IP derecesi nedir; sızdırmazlık pulu gerekir mi?
  5. Ortam sıcaklığı ve kimyası malzeme ile contaya uygun mu?
  6. Boş giriş var mı; varsa sertifikalı kör tapa listeye eklendi mi?

Eksen Mühendislik ile doğru ürün

Zırhlı ve zırhsız kablo rakorlarını ve boru rakorlarını Ex-Proof Rakorlar sayfasında, kör tapa, redüksiyon ve nipelleri Ex-Proof Bağlantı Ekipmanları sayfasında bulabilirsiniz. Ürün sayfalarındaki "Ex işaretinin anlamı" aracı, rakorun eşleşmesi gereken koruma tipi ve gaz grubunu okumanıza yardım eder. Projenize özel bir set için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar